Verkeersveiligheid is te koop maar gedrag wordt vergeten

Het recente betoog van Fred Wegman en Wim Wijnen, wat u hier kunt lezen, op de website binnenlandsbestuur.nl maakt één ding pijnlijk duidelijk:
Nederland verliest terrein op verkeersveiligheid.
Het aantal verkeersdoden stijgt weer, investeringen blijven achter en de ambitie van nul verkeersdoden in 2050 raakt steeds verder uit zicht.
De analyse is scherp, de cijfers zijn overtuigend en de conclusie onontkoombaar: zonder stevige, structurele investeringen keren we het tij niet.

Maar juist omdat de analyse zo degelijk is, valt één opvallende blinde vlek des te meer op.
In het hele verhaal ontbreekt vrijwel volledig de rol van de bestuurder zelf.
Of preciezer: de manier waarop wij mensen voorbereiden op deelname aan het verkeer.

De eenzijdige reflex: beton, borden en boetes

De oplossing die telkens wordt herhaald is bekend: veiligere infrastructuur, intensiever toezicht en moderne technologie.
Dat zijn bewezen effectieve instrumenten, daar bestaat geen twijfel over.
De successen van Duurzaam Veilig laten zien dat goed ontworpen wegen levens redden en maatschappelijk renderen.

Maar deze aanpak kent grenzen. Infrastructuur kan niet elke situatie afdichten.
Handhaving kan niet permanent overal zijn. En technologie corrigeert gedrag pas nadat het fout dreigt te gaan.
Tegelijkertijd weten we al decennia dat menselijk gedrag de dominante factor is bij verkeersongevallen.

Dat roept een ongemakkelijke vraag op:
waarom investeren we miljarden in het beheersen van gedrag op de weg, maar nauwelijks in de vorming van dat gedrag
vóórdat iemand zelfstandig bestuurder wordt?

Rijopleiding als gemiste beleidshefboom

De rijopleiding wordt in het verkeersveiligheidsdebat nog te vaak gezien als een individuele aangelegenheid tussen leerling
en rijschool, met het rijexamen als eindpunt.
Beleidsmatig speelt het nauwelijks een rol.
Dat is opmerkelijk, want hier ligt juist een unieke kans voor structurele preventie.

De huidige rijopleiding is grotendeels examengericht.
Vaardigheden staan centraal, terwijl gedragsvorming, risicobewustzijn en moreel verkeersbesef onderbelicht blijven.
Het resultaat is een generatie bestuurders die technisch leert rijden, maar pas ná het rijbewijs wordt geconfronteerd met
de complexiteit, verantwoordelijkheid en sociale dynamiek van het verkeer.
Niet voor niets hoor je nog altijd: “Nu leer je pas echt autorijden.”

Dat is geen onschuldige uitspraak, maar een impliciete beleidsfout.

Gedrag ontstaat vóór handhaving

In het artikel wordt terecht gewezen op de lage pakkans en het belang van toezicht.
Maar handhaving is per definitie een correctiemechanisme achteraf.
Het corrigeert gedrag dat al is ontstaan.
Wie verkeersveiligheid structureel wil verbeteren, moet juist investeren in de fase waarin gedrag nog wordt gevormd.

Vergelijk het met waterveiligheid.
We wachten ook niet tot de dijk doorbreekt om te investeren.
We bouwen, versterken en anticiperen.
Voor verkeersveiligheid zou hetzelfde moeten gelden: niet alleen reageren op risico’s, maar ze voorkómen door onderwijs.

Wat ontbreekt in het verhaal

Wat in het betoog van Wegman en Wijnen ontbreekt, is een vierde pijler naast infrastructuur, toezicht en technologie: structureel rijonderwijs als verkeersveiligheidsinstrument.
Niet als losse cursus of campagne, maar als integraal onderdeel van het veiligheidsbeleid.

Dat betekent:
Rijopleiding niet langer uitsluitend zien als marktproduct, maar als publieke veiligheidsinterventie.
Gedragsontwikkeling expliciet opnemen in verkeersveiligheidsprogramma’s van gemeenten en provincies.
Investeren in educatieve modellen die verder reiken dan het rijexamen en aansluiten op de eerste jaren zelfstandig rijden.

Juist omdat infrastructurele maatregelen zo kostbaar zijn, ligt hier een kans.
Gedragsinterventies zijn relatief betaalbaar, schaalbaar en hebben een langdurig effect.
Elke bestuurder die bewuster, voorspelbaarder en verantwoordelijker deelneemt aan het verkeer, vergroot de effectiviteit
van álle andere investeringen.

Verkeersveiligheid is inderdaad te koop, maar alleen als we compleet durven denken

Het artikel sluit af met de stelling dat verkeersveiligheid te koop is.
Dat klopt. Maar alleen als we bereid zijn verder te kijken dan asfalt en handhaving.
Zolang rijonderwijs en gedragsvorming geen volwaardige plaats krijgen in het beleidsdenken, blijven we investeren in symptoombestrijding.

Als Nederland opnieuw tot de top wil behoren op verkeersveiligheid, moeten we durven erkennen dat het probleem niet alleen op de weg ligt, maar ook voor het rijbewijs begint.

Daar ligt de volgende grote winst.

CCA Agentschap – van rijles naar rijonderwijs, van incident naar preventie.

Het originele artikel lezen waar dit een reactie op is:
https://www.binnenlandsbestuur.nl/ruimte-en-milieu/verkeersveiligheid-is-te-koop